– Gdyby nie wybuch Rewolucji Październikowej, kino w Rosji na pewno nie osiągnęłoby pewnego poziomu, który znawcy kina – pominąwszy aspekty ideologiczne – do dziś uważają za wzorcowe i klasyczne – usłyszeliśmy podczas spotkania w Saloniku Empik-u, którego gospodarz Marcin Nowakowski zaprosił Urszulę Likszted (teatrologa i wykładowczynię Kolegium Karkonoskiego) na kolejną część gawędy o dziejach kina.
– Sam Lenin dawał twórcom filmu zielone światło, stawiając na propagandowy charakter produkcji, dzięki któremu chciał zawładnąć duszami swoich „podwładnych’ – mówiła prelegentka charakteryzując twórczość wybitnych realizatorów z okresu po Rewolucji Październikowej: Sergiusza Eisensteina, Dżigę Wertowa. Wspomniała też o Wsiewołodzie Pudowkinie. – Geniusz Eisensteina błysnął w „Pancerniku Potiomkinie”, monumentalnym dziele o wydarzeniach z 1905 roku, które zrealizował na zlecenie jako film upamiętniający rocznicę wybuchu Rewolucji.
Początkowo był zamiar odtworzenia na taśmie całego przebiegu wydarzeń rewolty. W końcu Eisenstein wybrał jeden epizod. Film powstawał na gorąco. Nie był gotowy nawet jeszcze podczas premiery. – Kiedy pierwsze kadry pokazały się na ekranie, Eisenstein kończył montaż drugiej części, którą do kina dowiózł w ostatniej chwili motocyklista – opowiedziała Urszula Liksztet. Pokazała też chyba najsłynniejszy fragment „Pancernika” – scenę ze schodami w Odessie.
Jak różne było podejście do kina po obu stronach oceanu, świadczy wyjazd Eisensteina do USA i kompletne niepowodzenie filmu, który tam nakręcił. Został on zresztą pocięty nożyczkami i z wielkim trudem po latach udało się go zrekonstruować.
Z kolei Dżiga Wertow był twórcą zaangażowanym, który w swoim manifeście „My” wprowadził termin „kinowości” i rozgraniczył „beznadziejną, zaraźliwą i dotkniętą trądem” kinematografię od prawdziwej sztuki filmowej. W historii kina zapisał się paradokumentem „Człowiek z kamerą”. – Nie do końca jest to klasyczny dokument, bo reżyser mocno ingeruje w obraz montażem tworząc sceny, których tak naprawdę nigdy nie było – powiedziała Urszula Likszted.
Była też okazja do obejrzenia tego dzieła, które powstało w latach NEP (Nowa Polityka Ekonomiczna), czasach względnego rozluźnienia gospodarczego i politycznego po terrorze komunizmu wojennego, po którym miał dopiero nadejść koszmar stalinizmu. Warto obejrzeć ujęcia, na których Wertow wnikliwie analizuje codzienność Odessy.
Urszula Likszted opowiedziała także o tym, jak w dawnym ZSRR reagowano na nowości techniczne, choćby film dźwiękowy. – Dotarł on tam znacznie później niż pojawił się w USA. Eisenstein obawiał się, że dźwięk w filmie uniemożliwi odbiór dzieła poszczególnym narodom i kino zatraci swój uniwersalizm. Postulował też, aby – jeśli już koniecznie ten dźwięk wprowadzić – był on rozbieżny w stosunku do tego, co dzieje się na scenie. W ten sposób reżyser chciał rozbudzić wyobraźnię widzów. – Zresztą nie ma się co dziwić oporom Rosjan, skoro przeciwnym dźwiękowi w filmie był sam Charlie Chaplin. „Dźwięk zabija piękno milczenia” – mawiał – mówiła prelegentka.
Kolejny odcinek niezwykle ciekawej i ilustrowanej gawędy filmowej Urszuli Likszted już za miesiąc w Empiku.
