Mało tego - wspólnie z kierownikiem jeleniogórskiego archiwum Ivo Łaborewiczem doszliśmy do wniosku, że zbiory fotografii obu instytucji stanowiły pierwotnie jedną całość związaną z działalnością towarzystwa i miejscowych fotografów dokumentujących historię miasta i regionu.
Gromadząc materiały do opracowania kolekcji w Muzeum Karkonoskim i przyszłej wystawy, będącej ukoronowaniem wielu kwerend naukowych, szukałem też odpowiedzi na pytanie, jak idea tworzenia obrazów fotograficznych i powstawania kolekcji fotografii dotarła w Karkonosze.
W kolekcji muzealnej znalazłem album z unikalnymi fotografiami, oprawiony w zielone płótno z tłoczoną i złoconą datą 1856 i związany z archiwum książąt Reuss’ów ze Staniszowa. Kilkadziesiąt fotografii luzem odnalezionych w zbiorach jeleniogórskiego muzeum udało się powiązać z tym albumem i rodziną Reuss. W jeleniogórskim archiwum, w zespole : Archiwum książąt Reuss’ów ze Staniszowa ; znalazłem aż 10 albumów z lat 1850-1944 stanowiących swoistą kolekcję zdjęć, pamiątek i portretów rodzinnych, portretów arystokracji pruskiej i niemieckiej, pałaców i rezydencji, ale też fotografii związanych z podróżami Reuss’ów i ich działalnością dyplomatyczną. Wspaniały materiał badawczy i ikonograficzny potwierdzający też wczesne zainteresowanie członków rodziny Reuss’ów ze Staniszowa zarówno fotografią jak i tworzeniem swoistej kolekcji zdjęć będących przykładami fotografii krajobrazowej i portretowej ze znanych europejskich atelier i wykonanych przez czołowych fotografów z Francji, Anglii , Prus i innych krajów Europy.
To daje odpowiedź na pytanie, jak idea fotografii znalazła się na Dolnym Śląsku i w Karkonoszach. Wczesne fotografie krajoznawcze z Europy, portrety władców i arystokracji, rezydencje, i nieliczne fotografie z wydarzeń politycznych są wynikiem licznych wyjazdów i pobytu na placówkach dyplomatycznych przedstawicieli rodu Reuss’ów. Książęta Reuss a szczególnie Henryk VII, Henryk XII i XIII oraz Henryk XXVIII byli dyplomatami i przedstawicielami poselstwa pruskiego w latach 1850-1906, związanymi z Maksymilianem Fryderykiem Karlem Franciszkiem von Hatzfeld, wieloletnim najważniejszym dyplomatą pruskim. Momentami gubiłem się w ich szerokich koligacjach z arystokracją Prus czy Rosji oraz innych krajów Europy. Jednak to co najważniejsze zaczęło się później. Już samo datowanie zdjęć wprowadza w osłupienie. Najstarsze fotografie pochodzą z lat 50-tych i 60-tych XIX w., oraz okresu panowania Napoleona III.
Zdjęcia z najstarszych albumów Reussów okazały się perełkami, fotografiami drugiego pokolenia fotografów francuskich, angielskich, pruskich i innych. Identyczne ujęcia i podobne odnalazłem w renomowanych kolekcjach starej fotografii znanych instytucji i fundacji europejskich, amerykańskich oraz jeleniogórskim archiwum w albumach rodziny ks. Reussów ze Staniszowa. Badania nad tymi obrazami nie uważam za zakończone. Żmudne porównywanie obrazów, odręcznych podpisów fotografów, znaków atelier to czasochłonne zajęcie i nadal trwa. Nie wszystko udało się też wyjaśnić. W trakcie badań i kwerend odkryto w albumie m.in.: pierwszą heliograwiurę, wykonaną dla cesarza Napoleona III przez Claud’a Félix’a Abl’a Niépce de Saint-Victor, kuzyna Nicéphore'a Niépce'a współpracownika Dagerr’a , kilka zdjęć z atelier Meyer & Pierson osobistych fotografów cesarza Francji i francuskiej arystokracji, paryski portret Maximilian‘a Friedrich‘a Karl‘a Franz‘a von Hatzfeldt, ulubionego ministra i dyplomaty cesarza Wilhelma I, oraz kanclerza Bismarck’a z 10 lipca 1855 roku przypisywany słynnemu André Adolphe Eugène Disdéri (1819-1889) francuskiemu fotografowi twórcy carte visite, małego formatu zdjęć portretowych, portrety książąt Reussów, m.in. Henryka VII Reuss, Henryka XII i Henryka XIII Reus’ów, wykonane przez atelier Braci Meyer z Paryża czy też Gustava Le Gray znanego francuskiego fotografa oraz innych mistrzów obiektywu z lat 50-tych i 60-tych XIX w. W kolekcji znajdują się wczesne ujęcia Nicei i Cannes Degant’a, fotografa tych miejscowości i kurortów w latach 60-tych XIX w.
Fotografia angielska reprezentowana jest przez pierwszą fotografię Windsoru od strony Tamizy Arthura Jamesa Melhuish’a znanego fotografa i wynalazcy, fotografie zamków Raglan i Keniworth Francis’a Bedfordt’a czy wczesne ujęcie słynnego Stonhenge przypisywane Henry James’owi. Urzekły mnie fotografie rezydencji Broudlands Henr’ego James’a lorda i ministra spraw zagranicznych Anglii oraz ujęcia White Rock Villi wykonane przez jego krewną, pierwszą angielską fotografkę, dwórkę królowej Anglii, Lady Frances Joselyn. Z początków lat 60-tych XIX w. Nieznane ujęcia Brighton i Hastings oraz portu w Dover z polowy XIX w. są pięknymi przykładami angielskiej fotografii. Wśród ujęć z terenu Prus i Niemiec, czy Austrii nie brakuje również czołowych nazwisk fotografów dworu cesarskiego czy arystokracji. W jeleniogórskim archiwum odnaleziono portrety pruskiej i śląskiej arystokracji skoligaconej Reuss’ami ze Staniszowa. Znaleźć tu można m.in.: prace Berty Wehnert Beckmann uznawanej za pierwszą kobietę fotograf na świecie, Ludwika Angerer’a czołowego fotografa z Wiednia czy też portrety ze znanych berlińskich atelier: Jamrath & syn i Phillip’a Graff’a.
Te i inne fotografie rarytasy z kolekcji będzie można obejrzeć w końcu października na wystawie „ Świat Dawnej fotografii z Europy w Karkonosze 1850-1918” w Muzeum Karkonoskim w Jeleniej Górze. Wystawa planowana na koniec października, organizowana wspólnie z Karkonoskim Muzeum we Vrchlabi i jeleniogórskim archiwum będzie też prezentacją zdjęć z Karkonoszy. Będą to unikaty; karkonoskie fotografie, albumy fotograficzne, stereografie, diapozytywy i negatywy szklane ze zbiorów obu muzeów oraz wybrane i zeskanowane fotografie z kolekcji książąt Reuss’ów ze Staniszowa z jeleniogórskiego archiwum.
